Wie op zaterdag over een Nederlandse warenmarkt of een seizoensmarkt loopt, komt ze steeds vaker tegen: kraampjes met blokken zeep in alle kleuren, potjes balsem, shampoobars en lippenbalsem in kartonnen hulsjes. Ook in kleine conceptstores, boerderijwinkels en cadeauwinkeltjes liggen producten van makers die alles zelf in hun werkplaats of keuken produceren.
Dat is leuk, want je koopt direct bij de persoon die het product heeft bedacht en je kunt vragen stellen. Tegelijk is handgemaakt niet automatisch beter of veiliger dan wat in de drogist staat. Met een paar aandachtspunten maak je een bewustere keuze.
Waar je kleine makers tegenkomt
Naast de wekelijkse warenmarkt zijn vooral ambachtsmarkten, kerstmarkten, biologische markten en makersmarkten in grotere steden goede plekken. Veel zeepmakers staan daar een paar keer per jaar en verkopen de rest van de tijd via kleine winkels in de buurt of via een eigen webwinkel.
Het voordeel van een kraam is dat je kunt ruiken, voelen en vergelijken. Vraag gerust of er een testertje is van een crème of balsem, zodat je de textuur op je handrug kunt proberen voordat je een heel potje meeneemt.
Hoe handgemaakte zeep ontstaat
De meeste ambachtelijke zeep wordt gemaakt volgens het koudproces. Daarbij mengt de maker oliën en vetten, zoals olijfolie, kokosolie of sheaboter, met loog. Door een chemische reactie, het verzepen, ontstaat zeep. Loog klinkt eng, maar in goed gemaakte zeep is het volledig omgezet en zit er niets bijtends meer in.
Na het gieten moet koudproceszeep meestal enkele weken uitharden. In die tijd wordt het blok harder en milder. Veel makers gebruiken bewust iets meer olie dan nodig, zodat er wat onverzeept vet overblijft. Dat maakt de zeep minder uitdrogend. Vraag dus gerust hoe lang een zeep heeft gerijpt: een serieuze maker weet dat precies.
Dezelfde regels voor groot en klein
Ook wie vanuit huis zeep of crème verkoopt, valt onder de Europese cosmeticaverordening. Dat betekent onder meer dat elk product een veiligheidsbeoordeling moet hebben, opgesteld door een deskundige, en dat het product is aangemeld in de Europese cosmeticadatabank. Het etiket verraadt vaak al veel over hoe professioneel een maker werkt.
Wil je meer achtergrond over ingrediënten, etiketten en verzorgingsproducten in het algemeen, dan kun je terecht op https://cosmeticatop10.nl, waar uiteenlopende vragen over cosmetica worden behandeld. Op de markt zelf kun je letten op deze punten:
- Een volledige ingrediëntenlijst met INCI-namen
- Naam en adres van de verantwoordelijke maker of het bedrijf
- Een batchnummer en een houdbaarheidsdatum of openpotje-symbool
- Vermelding van allergenen uit parfum of etherische oliën, zoals limonene of linalool
- Inhoud in gram of milliliter
Natuurlijk is niet automatisch mild
Het woord natuurlijk is geen beschermde term. Een maker mag het gebruiken, ook als er maar een deel natuurlijke ingrediënten in zit. Wil je zekerheid, kijk dan naar keurmerken als COSMOS of NATRUE, al hebben veel kleine makers die niet omdat certificering kostbaar is. In dat geval zegt de ingrediëntenlijst meer dan de mooie tekst op het label.
Bovendien kunnen natuurlijke stoffen ook irriteren. Etherische oliën zoals citrus, kaneel of tea tree geven een heerlijke geur, maar zijn voor een gevoelige huid soms juist een probleem. Heb je eczeem of reageer je snel, kies dan voor een ongeparfumeerde variant en test een nieuw product eerst op een klein stukje huid.
Vragen die je de maker kunt stellen
Een groot voordeel van kopen op de markt is het directe contact. Vraag welke oliën er in een zeep zitten, of een crème een conserveermiddel bevat en hoe lang een product goed blijft na openen. Producten met water, zoals crèmes en lotions, hebben een conservering nodig om schimmel en bacteriën tegen te gaan. Een watervrije balsem of zeep heeft dat meestal niet nodig.
Let ook op de verpakking en bewaring. Zeep blijft het langst goed op een droog zeepbakje, en een crème in een pompje raakt minder snel besmet dan een open pot waar je met je vingers in gaat. Een maker die hier zelf tips over geeft, heeft doorgaans goed nagedacht over zijn producten.
Wie met deze punten in het achterhoofd over de markt loopt, haalt het beste uit het aanbod van kleine makers. Je steunt lokaal vakmanschap, krijgt vaak een product met een eigen karakter en weet beter wat je op je huid smeert. Neem de tijd, lees het etiket en ga gerust een praatje aan bij de kraam: de meeste makers vertellen graag over hun werk.